Home                        Titels presentaties                        CV                        Opdrachtgevers                        Publicaties                        Contact                        Activiteiten            

 

U wilt Willy Atema,
kunsthistorisch bureau Kunst en Kunde
inschakelen,
want ...

Kunst! Vaak adembenemend mooi, zeer interessant, vaardig geschilderd, misschien vol vraagtekens voor u maar desondanks bijzonder relevant! Kunstenaars hebben op heel veel verschillende manieren de wereld vastgelegd, hun visie daarop gegeven. Wat kunnen we ervan leren, hoe kan het ons inspireren? Het kan u motiveren met een andere blik naar uw dagelijkse werkelijkheid te kijken. Ik kan het door u ingebrachte (zakelijke) onderwerp omzetten in een presentatie gedacht vanuit een kunsthistorisch perspectief, afgestemd op uw professionele omgeving en/of uw persoonlijkheid. Een lezing die toegespitst is op uw activiteiten, uw zakelijke beslommeringen en tegelijk totaal anders dan uw andere/gewoonlijke sprekers. Tijdens uw (internationale) congres, uw dagbijeenkomst, uw personeelsuitje, uw damesprogramma, uw bedrijfsjubileum, uw eigen feestje of uw eigen jubileum, tijdens museale rondleidingen of actuele tentoonstellingen.

WILT U MIJN HELE LEZINGEN PROGRAMMA ZIEN?
KIJKT U DAN ONDER HET TABJE 'TITELS PRESENTATIES'!


 

Met ingang van woensdagmorgen 11 januari 2017
kunt u instappen in de cursus
'Kunst kijken en ... meer zien', 10-12 uur inkl. een pauze
Aanmelden: kade40.nl

 

Smakelijk (w)eten (of diner étudiant)
Het vereist een dubbele voorbereiding: een locatie waar gekookt/gecatered/gedineerd/gebrunched/ gelunched (high tea of huiskok mag ook ;-) kan worden en waarin een beamer plus scherm staan opgesteld en die verduisterbaar is. Maar als beide partijen doen waar ze goed in zijn (eten koken) en kunstpraatjes houden tussen de gangen door (ik) dan is het resultaat ook wel bijzonder en uitermate relaxed. Wijzer worden ter gelegenheid van uw jubileum, collegiale uitje, jaardag van de vrijwilligers, sportclub, huwelijksverjaardag – alle gelegenheden zijn het waard om smakelijk te (w)eten! En u bepaalt waar de kunstpraatjes over gaan, natuurlijk.

VERMEER EN ZIJN TIJDGENOTEN
Het Mauritshuis toont tussen 29-09 en 08-01-2017 Hollandse genrestukken uit de Britse ‘Royal Collection’, de huiscollectie, de privécollectie van het Britse koningshuis. De werken hangen normaal in de gangen van Buckingham Palace, Windsor Castle en de diverse andere behuizingen van Queen Elisabeth II en haar familie. De familie heeft een grandioze collectie museale objecten: in totaal meer dan 1 miljoen stuks. De Nederlandse schilderkunst uit de 17e eeuw maakt daarvan een zéér geliefd onderdeel uit – men maakte er zelfs een aparte catalogus van: ‘Enchanting the eye’. Letterlijk en terecht een streling voor het oog, deze topwerken van Vermeer, Jan Steen, Rembrandt, Gerrit Dou, Gerard ter Borch, Van Ostade en ga zo maar door. Kijken, en ook muzikaal genieten vanwege de opgenomen 17e eeuwse muziekfragmenten. Kompleet genieten dus bij deze lezing die context geeft bij en uitleg over tijd, leven en werk.

Alma Tadema - Klassieke verleiding
Het Fries Museum te Leeuwarden pakt uit tussen 1 oktober 2016 en 7 februari uit met een grote  tentoonstelling over Alma-Tadema – ze kregen voor het tentoonstellingsplan een groot bedrag - dus de verwachtingen mogen hoog zijn. Van modernisme moest Lourens Alma Tadema (1836-1912), Sir Lawrence sinds 1899, niets hebben - hij werkte strikt volgens academische tradities in een fijnschildertechniek. Maar evengoed was hij daarin een bijzondere figuur: de historische nauwkeurigheid van de objecten – en charme - van zijn werk was voor die tijd opmerkelijk. Zijn schilderijen golden als ‘betrouwbare’ voorbeelden voor films als Ben Hur en Gladiator. Het beeld dat wij nu van de klassieke oudheid hebben is ook in hoge mate bepaald door Alma-Tadema. Maar is die wel Romeins? Met veel bravoure verslaat de kunst de werkelijkheid!  ‘Hij voert de antieke wereld op in pantoffels en kamerjas’, schreef een tijdgenoot met Oscar Wilde-achtig venijn, want de schilder gaf zijn schilderijen een volstrekt eigen twist mee (‘een uitstalkast’). Maar hierdoor zijn ze ook al vanaf verre herkenbaar: verleidelijke Romeinse vrouwen gesluierd in zwoele gewaden, mijmerende geliefden op bijna doorschijnend marmeren bankjes, gespierde gladiatoren in een bloederig gevecht.  

2017: Mondri(a)n en het eeuwfeest van De Stijl -
met de landelijke manifestatie ‘Mondriaan to Dutch Design’ 

Het Gemeentemuseum Den Haag organiseert in 2017 een 3-tal grote tentoonstellingen rond het eeuwfeest van kunststroming De Stijl. Het Gemeentemuseum, dat in totaal 300 Mondriaans bezit, haalt alle bruiklenen terug om een zo compleet mogelijk overzicht te bieden.
Mondriaan (1872-1944) kreeg zijn opleiding in een periode die, kunsthistorisch gezien, geïnspireerd en gedomineerd werd door de ‘Haagse school’ – traditionele landschappen en stillevens met een vrij somber kleurenpalet. In juni 1911 ziet hij voor het eerst de kubistische werken van Picasso en Braque. Met zijn 38 jaar is hij al een ‘oudere jongere’.  Hij verliest geen tijd meer: hij verbreekt zijn verloving, scheert zijn baard af, vestigt zich in Parijs waar hij zijn naam verfranst tot Mondrian.  Als voormalig landschapsschilder laat hij nu elk naturalisme uit zijn werk verdwijnen; zijn zoektocht naar het universele en het objectieve is ongelooflijk  interessant en in zijn schilderijen stap voor stap spectaculair te volgen. De oorlogsjaren 1914-1918 brengt hij noodgedwongen in Nederland door. Samen met Theo van Doesburg en o.a. Gerrit Rietveld (-stoel en Schröder Schräder huis) ontwikkelt hij ideeën over ‘de nieuwe beelding’ of het ‘neo-plasticisme’: De Stijl. Om elke associatie met de waarneembare werkelijkheid te voorkomen is hij niet ‘afraid of red yellow and blue’ aangevuld met niet-kleuren als grijs, wit en zwart in uitsluitend horizontale en verticale lijnen en vlakken. Van 1940 tot aan zijn plotselinge dood woont hij in New York – waar hij ook zijn laatste werk maakt, de intrigerende Victory Boogie Woogie.  Mondriaan – een interessante man, een interessante schilder, kom meer te weten over hem in deze interessante lezing! 

GEK VAN SURREALISME
Boijmans programmeert, in samenwerking met de Hamburger Kunsthalle en de Scottish National Gallery of Modern Art in Edinburgh, voorjaar 2017 de tentoonstelling ‘Gek van surrealisme’ (11 februari t/m 28 mei 2017 ) Topstukken van onder meer Salvador Dalí, René Magritte en Max Ernst zullen een ongeëvenaard overzicht bieden aan droomwerelden, fantasie, gektes en onbeteugelde passie, visioenen en symbolen. Freud heeft er met zijn de droomtheorie vast en zeker een verklaring voor. Het surrealisme is één van de meest invloedrijke richtingen in de moderne kunst geweest, met een bevrijdende invloed op design, interieur, mode, film, architectuur en reclame. De surrealisten waren in hun tijd onaangepast, deden schokkende dingen en hun bizarre werk prikkelt de fantasie, nog altijd. Ze hadden een obsessieve fascinatie voor het object en voor het toeval. Voeg beide voorliefdes samen et voila: ‘Ceci n’est pas une pipe!’.

KUNST KIJKEN EN … MEER ZIEN
We gaan vanuit  verschillende gezichtspunten naar kunst kijken … en meer zien. Wat is eigenlijk het verschil daartussen? En hoe bepalen we eigenlijk ons esthetisch oordeel: het verschil tussen mooi en lelijk. In deze zin is ons dagelijks leven doordrongen van het soort vragen die in de kunstfilosofie (of esthetica) centraal staan. Is kunst een kwestie van nabootsing of een gevoelskwestie? Moet ze ons kippenvel geven, origineel zijn, of komt het vooral aan op vorm en techniek. We stellen ons deze vragen aan de hand van een aantal kantelpunten in de geschiedenis van de beeldende kunst, met als leidraad de vraag: waarom waren de veranderingen zo schokkend voor de eigentijdse beschouwer en wat schokt ons nog?

HOE HERKENT MEN 'VROU HEXE' OF EEN ‘QUAET WIJFF’?
Sinds Pieter Bruegel de Oude (1525/30-1569) weten wij dat heel nauwkeurig. Geïnspireerd door de bestaande demonologische geschriften en bijgestaan door wellicht een clericus of theoloog ontwierp hij eigenhandig een tot op heden bestaande beeldtraditie. Beeldtaal is gemakkelijker te begrijpen dan een geleerd traktaat in het Latijn, terwijl Bruegels naam en faam garant stond voor een ‘esthetisch’ product. Maar, als zelfs bazige, boze en vooral oude vrouwen, het manwijf, de vrouw met de broek aan etc. er niet zo uitzien, wat dan?  Heksen werden ruwweg vervolgd tussen 1450 en 1780. Daarna worden ze, gelukkig voor hen en jammer voor kinderen,verbannen naar verhalen en sprookjes.  Het heksenverhaal geeft een royale blik op het vroegere denken, en heeft heel  veel mooi beeldmateriaal!

HOE HERKENT MEN, IN HET PUBLIEKE DOMEIN, EEN PUBLIEKE VROUW?
In de tweede helft van de 19de eeuw omarmde de Parijse avant-garde het stadsleven in al zijn facetten. En seksuele promiscuïteit hoort daarbij, vonden deze kunstenaars. Het ging hun daarbij niet zozeer om het onderwerp, maar om kleur, vorm en expressiviteit. Zeiden ze – terwijl tegelijkertijd syfilis als bewijs van ‘echte man’- zijn gold en de dubbele moraal hoogtij vierde. De ‘grande horizontales’ lieten zich onverbloemd portretteren in bijvoorbeeld mythologische afbeeldingen, maar op straat en in uitgaansgelegenheden was het niet altijd direct duidelijk welke vrouwen 'een prijskaartje' hadden. Kunstenaars verwerkten subtiele verwijzingen naar deze ambiguïteit in hun schilderijen, zoals kleuren, houding, veelzeggende blikken of gebaren. Dus daar gaan wij eens goed naar kijken … voordat de suffragettes op het toneel komen, prostitutie steeds meer gezien wordt als een sociaal probleem, en de vrouwen rechten gaan krijgen … vooral op papier...

Outsider Art: de ene groep leeft in een kliniek, de andere daarbuiten
Volkskrantkop 5 februari 2016: ‘Kunst van psychiatrische patiënten werd in de kunstwereld lang genegeerd, maar staat nu volop in de belangstelling. De Hermitage richt er een compleet museum voor in’. Dat pad door de instituties verliep als volgt: In 1922 publiceerde kunsthistoricus-psychiater Hans Prinzhorn  'Bildnerei der Geisteskranken'. Prinzhorn was als psychiater betrokken bij een psychiatrische instelling in Heidelberg, waar conform veranderende inzichten het gebruik van kunsttherapie onderdeel was van de behandeling van patiënten. Prinzhorn vroeg zich ook af waarom mentaal gezonden een esthetische interesse hebben in het werk van geesteszieken. Het antwoord luidde volgens hem dat veel van dat werk een inventieve kracht bezit die iedereen heeft of minstens herkent, maar die vaak latent blijft. Niet iedereen weet de ratio los te laten, ook niet als deze verstikkend wordt. De volgende stap werd pas in 1947 gezet door de Franse kunstenaar Jean Dubuffet (ja, die van Le jardin d’email in Kröller Müller Otterlo) die de term 'l’art brut' introduceerde en van een theoretische kader voorzag. De werken van Outsider Art kunstenaars komen spontaan en ongecensureerd tot stand zonder planmatig conceptueel denken of handelen.  De makers gaan uit van een eigen gesloten universum, maar ondanks deze hermetische eigenschap doet dat niets af van de onmiddellijke toegankelijkheid van het werk op emotioneel niveau. Kijkers heeft doorgaans spontaan contact met het werk. Sinds het begin van de 20e eeuw hebben kunstenaars uit de hoofdstroomtraditie zich welbewust laten inspireren door outsider art – voor Nederland zijn dat bijvoorbeeld de Cobra-kunstenaars (zie hieronder!).

VIER GENERARTES TOOROP  
Zo vaak komt het niet voor in de kunstgeschiedenis, dat opeenvolgende generaties van een familie bijna allemaal voor de kunst kiezen. Het is ook niet makkelijk om van zo'n familie deel uit te maken: het gevaar is levensgroot dat jouw werk langs de meetlat van het werk van je voorgangers wordt gelegd.
Jan was de vader van Charley en de grootvader  van de kunstenaar Edgar en de cineast John Fernhout en overgrootvader van Rik Fernhout.

JAN TOOROP, 1858-1928
Jan Toorop was de grondlegger van de dynastie.  Geboren in het voormalig Nederlands-Indië wordt Den Haag zijn nieuwe woonplaats. Hij zal blijvende gefascineerd zijn door het oosterse. Aanvankelijk schilderde hij in impressionistische stijl, maar via het pointillisme ontwikkelde hij zich tot symbolistisch schilder (o.a. O Grave, Where is thy Victory, De Drie Bruiden, Fatalisme en De sfinx). Behalve als symbolist ontwikkelt Toorop zich ook als de maker van grafisch werk met een totaal ander karakter: een stijl die neigt naar de Art Nouveau of Jugendstil  (affiche voor de Delfse slaolie, in de volksmond 'de slaoliestijl'). Zijn onderhoudende en beminnelijke aard bezorgde hem gemakkelijk vrienden – hij was thuis in de wereld van de internationale avant garde, waardoor hij zich ook graag liet inspireren.  Hij was een begaafd portrettekenaar en ontwierp keramiek, reclame-affiches en boekbanden. In de laatste twintig jaar van zijn leven was hij sterk rooms-katholiek geïnspireerd.

CHARLY TOOROP - DE WIL IS ALLES
Charley groeide op in een welvarend en buitengewoon artistiek milieu. Toen zij, na een aanvankelijke viool- en zangstudie, zich op het schilderen toelegde hielp haar vader haar met haar eerste exposities, introduceerde haar bij zijn artistieke vrienden en zou haar bovendien altijd financieel blijven steunen. Charley was een intens, nogal onbesuisd levende vrouw met kortstondige liefdes maar duurzame vriendschappen; het schilderen was haar ‘ideale minnaar’.  In navolging van Van Gogh was ze een tijd in de Borinage geweest en had ze periodes in Frankrijk, Zeeland, Bergen, Utrecht, Rotterdam en Amsterdam doorgebracht en gewerkt, voordat ze in 1931/31 settelde in Bergen (huis De Vlerken). Ze voelde een sterke artistieke verwantschap met o.a. Mondriaan en Bart van der Leck.  In 1929 merkte een criticus op;  ‘… de meest kenmerkende eigenschap van de kunst dezer vrouw is , dat zij wars is van alles dat naar coquetterie zweemt …’. Abstract werk heeft zij nooit gemaakt,  ‘…want een puur abstract schilderij maken voerde niet tot waar het om ging, een 'bezield zien …'.  .

De A van Appel van CoBrA: 1948-1951
Vraag een willekeurige Nederlander naar een bekende Nederlandse schilder en hij noemt waarschijnlijk Karel Appel (1921-2006). Hij stierf 10 jaar geleden en het Gemeentemuseum in Den Haag herdenkt dit t/m 16 mei met een groots retrospectief.  Appel was een van de oprichters van CoBrA, een artistieke stootgroep op weg naar een betere wereld. Copenhague, Bruxelles et Amsterdam, want Frans was de voertaal van de beweging van ‘knoeiers, kladders, verlakkers‘ (aldus de vaderlandse pers). Cobra betekende in de jaren vijftig de echte doorbraak van de moderne kunst in ons land. Schilderkunst en dichtkunst – want ook de dichters gaan Experimenteel.  De lezing behandelt het uitbundige leven en werk van Karel Appel vanuit de na-oorlogse context, het jongensboek-achtige begin van CoBrA en schenkt ook goede aandacht aan de Outsider-Art:  het teruggrijpen op de kindertekening – een fascinatie van niet alleen de CoBra-leden. 

DE ‘HERSTORY’ VAN VROUWELIJKE KUNSTENAARS in de Nederlanden
Geertgen tot St. Jans, Jeroen Bosch, Rembrandt, Karel Appel,  – wie kent ze niet? Vrouwelijke kunstenaars zijn echter vaak in de vergetelheid geraakt of in de schaduw gebleven van ‘de grote meesters’. Wie kent herstory wel? Inderdaad worden in de (gilde-) boeken weinig vrouwelijke schilders genoemd. Na de feministische kritiek in de 20e eeuw is er op een andere manier gezocht -door het begrip ‘kunst’ wat breder te definiëren dan dichten, schilderen, etsen en beeldhouwen- en zijn er ook meer vrouwelijke kunstenaars gevonden. Er zijn thans voor de 17e/18e eeuw bijna 200 namen overgeleverd. Vrouwen waren vaak heel bedreven in destijds gerespecteerde kunstvormen als graveren op glas, borduren, de knipkunst, het maken van wandtapijten, de volkskunst, het schoonschrijven en het ‘beeldekens afsetten’, het inkleuren van prenten. Ook waren ze opvallend vaak aanwezig in de handel van diverse ambachten. Meisjes-met-talent werden eveneens gratis opgeleid in het familie-atelier maar bleven vaker ‘liever thuys met gelijcke’ dan een eigen werkplaats te starten. Het is ook tekenend dat er bij leerlingencontracten vaak sprake is van vrouwen als lesgevende partij.
De gehele serie bestaat uit vier lezingen – u kunt dat deel/die delen kiezen die u wenst:
‘herstory’ van kunstenaressen uit de 15e+16e eeuw (Z+N.Ned); de  17e eeuw; de  19e en 20e eeuw

LIEFDE, HET NAAKT EN HET BLOOT
Liefde is van alle tijden, net als de afbeelding van het menselijk lichaam. Maar ‘do woman have to be naked to get into the Metropolitan Museum’? Minder dan 3% van de kunst in dit toonaangevende New Yorkse museum is gemaakt door vrouwen, maar 83% van de ‘naakten’ toont het vrouwelijk lichaam. En meestal onmogelijk perfect … Inderdaad, religie, cultuur en een bijna exclusief mannelijke kunstwereld (schilder en koper) die dol is op mooie vrouwen. Maar vanaf de 2e helft 19e eeuw is er een kentering: kunstenaars idealiseren minder en het naakt wordt bloot. Is het over en uit met het  bella-donna-genre? En zo ja, waarom dan? Schoonheid is inderdaad ‘in the eye of the beholder’ maar eerlijk gezegd – wie wordt er heftig verliefd op de hoertjes van Picasso of de Vrouwen van Willem de Kooning? 

Hoogtepunten uit de Zijderoute (Iran, Syrie, Uzbekistan en China)
Ik heb de afgelopen jaren deze route bereisd, neen, niet meer op een kameel maar met moderner vervoermiddelen, op zoek naar wat er nog resteert van dit verleden.   Het leverde prachtig fotomateriaal op van wonderschone (maar wel vaak ruïneuze) monumenten, bijzondere culturele en ongekende religieuze uitingen. Boeiende verhalen, samengevat in 1 lezing van 2 uur, onderbroken door een pauze. Daarin kan uiteraard niet alles aan de orde komen, u krijgt de hoogtepunten te zien en te horen.

‘PARIJS! 1900!’
Parijs, dé hoofdstad van het Europese artistieke leven, het centrum van het Belle Époque. Tijdens de wereldtentoonstelling van 1900 in Parijs, een immense exotische bazar, werden de behaalde successen in de voorbije eeuw gevierd. Voor het eerst in de geschiedenis werden daarvan filmopnames gemaakt, met dank aan Thomas Edison. Het uitgaansleven bloeide, de mode en natuurlijk roerden zich ook de beeldend kunstenaars (Cézanne, van Gogh, Gauguin, Matisse, Picasso).  De 19e eeuw gaf een groot aantal stijlopeenvolgingen te zien (classicisme, romantiek, realisme, ‘Barbizon’, impressionisme,  symbolisme tot art nouveau) met voor de toenmalige beschouwer schokkende schilderijen.  En dans! Met Vaslav Nijinsky van Diaghilev ‘s Ballets Russes! De lezing gaat met heel veel beeldmateriaal en geluidsfragmenten in op deze fascinerende eeuw.

U bent het alweer een beetje vergeten: wat is nu ook alweer genreschilderkunst?

Presentatie: Het leven, de liefde, de lusten en de lasten
De genreschilderkunst lijkt een voorstelling te geven van de zichtbare werkelijkheid en wordt daarom ook wel ‘realistisch’ genoemd. Zijn de afgebeelde taferelen immers niet gegrepen uit het leven van alledag, zijn het geen ‘natuyrlicke na-bootsinge’? Maar heel vaak is er sprake van ‘schijn-realisme’. De schilderkunst diende, naast kijkgenot, ook om het publiek (van succesvolle winkeliers en ambachtslieden tot rijke kooplieden en de regenten-elite) te bevestigen in hun opvattingen over de maatschappij. Deze goede burgers voelden zich moreel superieur als (toch met enige afgunst …) gekeken werd naar het vaak lustige tafereel op het schilderij. We gaan het uitgebreid hebben over het iconografische interpreteren, zodat u in het vervolg beter kunt genieten van deze schilderkunstige verhalen over het leven, de liefde, de lusten en de lasten!

WILT U MIJN HELE LEZINGEN-PROGRAMMA ZIEN?
KIJKT U DAN ONDER HET TABJE 'TITELS PRESENTATIES'

Kunsthistorisch bureau Kunst en Kunde is in 2000 opgericht door drs. Willy Atema, cultuurhistorica. Sindsdien werden een ruim aantal presentaties, lezingen, rondleidingen, workshops, quizes, (of wat de klant verder maar wilde op het gebied van kunst en cultuur) verzorgd voor verschillende bedrijven, groepen, universiteiten, en plaatselijke overheid. De presentaties vonden o.a. plaats tijdens (internationale) congressen, ter gelegenheid van jubilea, bedrijfsuitjes of in een museale omgeving. Ze worden op maat gemaakt, humorvol gepresenteerd en nadrukkelijk afgestemd op uw professionele omgeving en/of persoonlijkheid. Met uw specifieke wensen wordt natuurlijk graag rekening gehouden.

Kunst en Kunde heeft als motto:
'De kunsthistorie is er niet om uw opvattingen over kunst te bevestigen,
maar om uw opvattingen en visie op de visuele wereld te verruimen'.